طه حسين مىگويد : « على عليه السّلام هيچ فتنه‌اى را نمىخواباند ، مگر اين كه فتنه ديگرى برايش گشوده مىشد . . . و يارانش همه ترس و سستى و بىانگيزگى بودند و عافيت طلبانه در خانه‌شان خزيده بودند . قدرت و شوكتشان از ميان رفته و دشمنان خارجى بر آنها طمع كرده و دشمنان داخلى ، ديگران را به يورش بر آنها ترغيب مىكردند . » « 1 » خلافت على عليه السّلام با همه سختيها و دشواريهايش جز آن كه گذشت ، نبود و سرانجام ضربه شمشيرى زهرآگين ، خلافت آن حضرت عليه السّلام را به پايان رساند و او در آخرين سخنان خود اين آيه را خواند : « هركس ذره اندكى نيكى انجام دهد ، پاداشش را مىبيند و هركس ذره اندكى بدى انجام دهد ، كيفرش را مىبيند . » « 2 » اين ، آخرين سخن آن حضرت عليه السّلام بود . . . و فرزندانش حسن و حسين عليهما السّلام نيز ميراث پدر را چنين تقسيم كردند كه زهر از آن حسن عليه السّلام و شمشير از آن حسين عليه السّلام گشت . گناه آنان جز حق و حقيقت نبود كه على و فرزندانش عليهم السّلام جوياى آن بودند و دشمنان ، آنان را به اين سبب كيفر دادند . شرح و تفسير ( ما هي إلا الكوفة أقبضها و أبسطها ) امام عليه السّلام تنها اختيار شهر كوفه را داشت ؛ حال آن كه در آغاز همه سرزمينهاى اسلامى به جز شام زير نظرش بود تا آن كه دشمنان به تدريج بيشتر آن را از دست امام عليه السّلام خارج ساخته و تنها كوفه

--> ( 1 ) . الفتنة الكبرى - 2 - على عليه السّلام و بنوه : 134 و 164 . ( 2 ) . فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ * وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ زلزال / 99 : 7 - 8 .